Aby zapoznać się z zadaniami gminy, przykładowymi problemami z poszczególnych dziedzin i sposobem ich rozwiązania, wybierz odpowiednią kategorię z menu po lewej stronie.
Miejsce gminy w państwie
Samorząd na poziomie gminy powrócił do Polski po czterdziestu latach - dzięki reformie samorządowej z 1990 r. Wtedy to gmina stała się samodzielnym podmiotem w strukturze państwa. Uzyskała samodzielność prawną, ekonomiczną, organizacyjną, personalną i polityczną. Samodzielność gminy (i innych jednostek samorządu terytorialnego) i jej odrębność od rządu, zyskała nawet gwarancje konstytucyjne. Oznacza to, że administracja rządowa zasadniczo nie może wkraczać w zakres kompetencji przysługujących gminom, decydować o sposobie, w jaki gospodarują swoim mieniem, ani obsadzać stanowisk w jej strukturach. Oczywiście samodzielność gminy nie jest absolutna i podlega pewnym ograniczeniom. Rząd może jednak ingerować w działalność gmin tylko w ścisłych granicach prawa z uwzględnienie konstytucyjnej zasady samodzielności. Jej dodatkową gwarancją jest to, że gmina może się odwołać od wszelkich rozstrzygnięć nadzorczych do sądu.
Gmina składa się z dwóch elementów:
1) wspólnoty samorządowej tworzonej przez mieszkańców;
2) terytorium.
Pamiętaj! Gmina to nie wójt, rada czy radni, ale wszyscy mieszkańcy określonego terytorium.
W Polsce jest obecnie blisko 2,5 tys. gmin, w tym:
- 1,6 tys. gmin wiejskich (czyli takich, w których nie ma miasta);
- 600 gmin miejsko-wiejskich (czyli miasto z zespolonym z nim terenem wiejskim);
- 300 gmin miejskich (wyłącznie obszar o statusie miasta).
Mapa gmin zmienia się w zależności głównie od czynników demograficznych. O utworzeniu, łączeniu, dzieleniu i znoszeniu gmin, nadaniu gminie lub miejscowości statusu miasta i ustaleniu jego granic, ustaleniu i zmianie nazwy gmin oraz siedziby jej władz, decyduje w formie rozporządzenia Rada Ministrów. Ze wszystkimi tymi zmianami muszą się jednak zgodzić mieszkańcy. Dlatego minister spraw wewnętrznych i administracji zasięga wcześniej opinii zainteresowanych rad, a te - przeprowadzają społeczne konsultacje. Jeżeli za zmianą granicy gminy idzie zmiana granice powiatu lub województwa, dodatkowo potrzebna jest opinia odpowiednich rad powiatów lub sejmików województw. Poza tym zmiana granicy gminy powinna odbyć się tak, żeby zapewnić jej możliwie jednorodne (ze względu na układ osadniczy i przestrzenny, uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze i kulturowe oraz zapewniający zdolność wykonywania zadań publicznych).
Każda gmina może tworzyć tzw. jednostki pomocnicze: sołectwa, dzielnice, osiedla i inne. W polską tradycję szczególnie wrośnięte są sołectwa, których jest kilkadziesiąt tysięcy. Jednostki pomocnicze nie mają własnej podmiotowości publicznoprawnej, kompetencji i samodzielności. Mogą jednak - na zasadach określonych przez władze gminy - wspierać je w niektórych zadaniach.
Misja gminy
Spośród wszystkich jednostek samorządu gmina ma najszerszy zakres zadań. Według Ustawy o samorządzie gminnym należą do nich wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Ustawa mówi, że podstawowym zakresem działania gminy jest "zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej". Oznacza to, że urząd powinien zadbać o ład przestrzenny, wodociągi, kanalizację, lokalny transport zbiorowy, edukację i wiele innych. W praktyce to sama wspólnota samorządowa - szanując oczywiście kompetencje innych podmiotów w ramach administracji - powinna ustalać, co jest jej największą potrzebą w danym czasie. Tylko tak można realnie mówić o samodzielności gminy.
Kto tu rządzi?
Organami gminy są rada gminy i - wybierany od 2002 r. w wyborach bezpośrednich - wójt (burmistrz, prezydent miasta). Wszystkie sprawy pozostające w zakresie działania gminy należą do jej rady (o ile ustawy nie stanowią inaczej). Ponadto tylko radni mogą zdecydować o::
Wójt kieruje bieżącymi sprawami gminy oraz reprezentuje ją na zewnątrz. Jest też jej organem wykonawczym. Jego najważniejsze zadania to:
