Kandydaci na radnych i wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) czasem składają obietnice wyborcze, które nie mają pokrycia w rzeczywistości. Może okazać się, że zrealizowanie ich jest niemożliwe, bo zajmuje się nimi inna jednostka. Generalna zasada mówi, że o wszystkich sprawach dotyczących gminy decyduje jej rada (chyba, że ustawy stanowią inaczej). Odwrotnie jest w przypadku powiatu i województwa, w których za wszystkie kwestie odpowiada organ wykonawczy (chyba, że ustawy stanowią inaczej).
Miejmy także świadomość, że urząd gminy nie musi samodzielnie wypełniać wszystkich swoich zadań. Do niektórych może powołać jednostki organizacyjne gminy (np. Miejski Zakład Oczyszczania Miasta) lub spółki prawa handlowego (np. Komunikacja Miejska S.A.), a inne - zlecić podmiotom prywatnym.
Najważniejszym aktem prawa miejscowego w gminie jest uchwała w sprawie budżetu na dany rok. Projekt budżetu przygotowuje wójt (burmistrz, prezydent), a uchwala go rada. Radni nie mogą jednak zwiększyć zaproponowanych wydatków, jeśli nie mają one pokrycia w dochodach. Wójt (burmistrz, prezydent) odpowiada za wykonanie budżetu przed radą, która z tego tytułu udziela bądź nie udziela mu absolutorium. Roczny okres budżetowania powoduje, że gminy generalnie nie mogą zaciągać dłuższych zobowiązań. Dlatego duże i długoletnie inwestycje wpisuje się do Wieloletniego Programu Inwestycyjnego – szczególnej uchwały rady gminy.
Mieszkańcy tworzący wspólnotę samorządową są coraz bardziej świadomi swoich praw i chcą mieć wpływ na jej funkcjonowanie częście niż co cztery lata w czasie wyborów.
Pamiętaj! Jednym z twoich najważniejszych uprawnień obywatelskich jest prawo dostępu do informacji publicznej, na które składają się: niezwłoczne uzyskanie informacji publicznej, prawo wglądu do dokumentów urzędowych i możliwość uczestniczenia w posiedzeniach kolegialnych organów władzy, pochodzących z wyborów powszechnych.
W jaki sposób udostępnia się informacje publiczne? Mogą być one wykładane lub wywieszane w ogólnie dostępnych miejscach. Znajdziesz je też w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP). Jeśli chcesz uzyskać informacje nieudostępnione w BIP, musisz złożyć odpowiedni wniosek. ALE: nie musisz składać wniosku, jeśli urzędnik może ci udzielić informacji natychmiast ustnie. Dostęp do informacji jest bezpłatny. Urzędnicy mogą pobrać od ciebie opłatę tylko wtedy, jeśli ponieśli dodatkowe koszty (np. poprosiłeś we wniosku o kserokopię czy wydruk).
Masz też prawo uczestniczyć w posiedzeniach organów albo zażądać ich dokumentacji.
