W 2003 r. weszła w życie ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. W powszechnym odbiorze jest ona dziś kojarzona głównie z tzw. organizacjami pożytku publicznego. Tymczasem jej najważniejszym elementem było wprowadzenie zasad współpracy administracji rządowej i samorządowej z organizacjami pozarządowymi, w tym zlecanie takim organizacjom wielu zadań publicznych.
Przeczytaj o roli samorządu w tej dziedzinie
Musimy pamiętać więc, że ustawa nie ogranicza się wyłącznie do tworzenia mechanizmów działalności podmiotów, które uzyskały status OPP, ale wszystkich organizacji pozarządowych prowadzących szeroko rozumianą działalność pożytku publicznego (nie mogą być one jednak jednostkami sektora finansów publicznych albo działać dla zysku).
Organy administracji publicznej (w tym samorządowej) w sferach tzw. pożytku publicznego powinny działać we współpracy z organizacjami pozarządowymi. Najczęstsze formy takiej współpracy to:
Żeby określić te zasady szczegółowo, organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego (np. rada gminy) uchwala roczny program współpracy z organizacjami pozarządowymi. Z reguły określa on obszary współdziałania, podmioty ze strony gminy odpowiedzialne za współpracę i zasady finansowania współpracy.
Zlecanie zadań publicznych może mieć formy:
Owo powierzanie lub wspieranie odbywa się po przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert, w którym uczestniczą na równych prawach organizacje pozarządowe oraz jednostki organizacyjne podległe lub nadzorowane przez administrację. Organizacja pozarządowa może też z własnej inicjatywy złożyć ofertę realizacji zadań publicznych - nawet, jeśli realizują je organy administracji publicznej. Gmina musi na nią odpowiedzieć w ciągu dwóch miesięcy.
Po udzieleniu zlecenia gmina zobowiązana jest ustawowo do kontroli i oceny realizacji zadania (stan realizacji, efektywność, rzetelność i jakość wykonania, prawidłowość wykorzystania środków publicznych otrzymanych na realizację).
