Głos młodych i decyzje dorosłych

Wyzwanie

Od początku ubiegłego roku szkolnego (2024/2025) młodzież w Łomiankach była gotowa do wprowadzenia szkolnego budżetu obywatelskiego [1]. Zainspirowali się tą ideą podczas szkolenia Fundacji Civis Polonus wprowadzającego do pracy w młodzieżowej radzie, w którym wzięli udział na początku swojej kadencji. Aby sprawdzić, jaki byłby społeczny odbiór szkolnego budżetu wśród młodzieży, we wrześniu 2024 roku Młodzieżowa Rada przeprowadziła w jednej ze szkół warsztaty, a następnie ankietę, które pokazały, że ponad 90% uczniów opowiedziała się za wprowadzeniem tego narzędzia w swojej szkole.

— Ten entuzjazm nas zaskoczył i zmotywował do dalszych kroków — mówi Natalia Tomaszuk, przewodnicząca Rady Młodzieżowej Łomianki.

Młodzi radni przygotowali wzór regulaminu, harmonogram działań i kartę zgłoszeniową projektu. Do pełnej realizacji inicjatywy potrzebne były jeszcze pieniądze, z których mogłyby być finansowane zwycięskie projekty. Naturalnym partnerem w tym zakresie wydawał się Urząd Miasta.  W październiku 2024 roku młodzież spotkała się z burmistrzem Łomianek Tomaszem Dąbrowskim i wiceburmistrzem Bogusławem Białowąsem i przedstawiła pomysł oraz dane przemawiające za wprowadzeniem szkolnego budżetu obywatelskiego. Obaj byli nastawieni do pomysłu pozytywnie, zadeklarowali 3 tys. zł, o które wnioskowała młodzież. Po czym nastała długa cisza.

Rada czekała na informację zwrotną z Urzędu, próbowała się kontaktować z różnymi osobami, które mogłyby udzielić informacji, ale przez kilka kolejnych miesięcy żadna konkretna odpowiedź nie nadchodziła. Młodzież zaczęła się niepokoić i szukać wsparcia na zewnątrz.

Działanie

Natalia Tomaszuk zamieściła na jednym z internetowych forów prośbę o poradę w sprawie przeciągającej się kwestii uruchomienia szkolnego budżetu obywatelskiego. Wpis zauważyła Agnieszka Maszkowska – koordynatorka akcji Masz Głos – i zaoferowała pomoc.

Gdy po przystąpieniu młodych do akcji Masz Głos w lutym 2025 roku władze Łomianek otrzymały list z Fundacji Batorego [2] zachęcający do współpracy z Radą Młodzieżową, młodzież uzyskała nieoficjalne informacje od urzędników, że burmistrz zamierza przeznaczyć na szkolny budżet nie 3 tys. zł, lecz 5 tys. zł. Młodzież, chcąc to potwierdzić, ponownie zaczęła zabiegać o spotkanie z burmistrzem. Jednak nie było to proste, zabiegi o spotkanie trwały kilka miesięcy. Trzeba było znaleźć na to inny sposób.

W czerwcu 2025 roku młodzi radni wzięli udział w sesji Rady Miasta, aby wprowadzić wątek szkolnego budżetu obywatelskiego.

— Chcieliśmy, aby jasno wybrzmiało, że jesteśmy inicjatorami szkolnego budżetu i zależy nam na wpływie na sposób i zasady jego realizacji — mówi Stanisław Iłowski z Rady Młodzieżowej Łomianki. — Sądziliśmy, że szkolny budżet to może być nasze wspólne partnerskie działanie.

—  Udział w sesji rady gminy to właściwa droga w sytuacjach, gdy wcześniejsze próby rozwiązania problemu w trybie urzędowym nie przyniosły rezultatu albo gdy zależy nam na transparentności i włączeniu radnych w debatę — wyjaśnia Agnieszka Maszkowska.

Podczas sesji Rady Gminy Natalia Tomaszuk, Stanisław Iłowski i Aleksandra Nitychoruk przedstawili pomysł swojego środowiska dotyczący szkolnego budżetu obywatelskiego. Również tym razem władze odniosły się do tej idei pozytywnie i zgodziły się na wdrożenie pilotażu w Liceum Ogólnokształcącym im. Karola Wojtyły w Łomiankach, jedynej szkole ponadpodstawowej w mieście, do której uczęszcza część młodzieżowych radnych. Władze zadeklarowały także, że jeśli inicjatywa się sprawdzi, zostanie rozszerzona na szkoły podstawowe.

Po wystąpieniu na sesji prace nad wdrożeniem szkolnego budżetu obywatelskiego w Łomiankach wyraźnie nabrały tempa.

Wakacje nie przeszkodziły w tym, aby młodzieżowi radni spotkali się z przedstawicielami Wydziału Promocji i Komunikacji Urzędu Miejskiego w Łomiankach, m.in. z Katarzyną Pilarską, odpowiedzialną za przygotowanie dokumentów dotyczących zasad szkolnego budżetu obywatelskiego. Rozmowa dotyczyła regulaminu, zasad mechanizmu budżetu, harmonogramu i tego, kto będzie uprawniony do zgłaszania projektów. Młodzieży zależało, aby tylko uczniowie mogli to robić – obawiała się zbyt dużego wpływu dorosłych na to, jakie projekty będą podlegać głosowaniu. W spotkaniu uczestniczyła zdalnie Agnieszka Maszkowska, która dzieliła się swoimi uwagami odnośnie regulaminu.

Ostateczna wersja regulaminu, przygotowana przez Wydział Promocji i Komunikacji na podstawie rozmów z Radą Młodzieżową Łomianki, została przesłana do konsultacji całemu gronu młodych radnych. Postulat, aby tylko młodzież mogła uczestniczyć w zgłaszaniu projektów i głosowaniu, został uwzględniony w regulaminie.

Zarządzenie wprowadzające pilotaż szkolnego budżetu obywatelskiego w liceum w Łomiankach zostało podpisane przez burmistrza na początku września 2025 roku.

Kilka dni później w Liceum Ogólnokształcącym im. Karola Wojtyły powstał zespół roboczy, składający się z członków Rady Młodzieżowej, uczniów, nauczycieli i Julii Kujawińskiej, podinspektor ds. społecznych z Wydziału Promocji i Komunikacji Urzędu Miejskiego w Łomiankach – łącznie 9 osób. Zadaniem zespołu było zorganizowanie i przeprowadzenie pilotażu.

We wrześniu rozpoczęła się kampania informacyjno-edukacyjna, której celem było jak najlepsze przygotowanie społeczności szkoły do korzystania ze szkolnego budżetu obywatelskiego. Zespół roboczy prowadził spotkania informacyjne w klasach, przygotował plakaty i film promocyjny do mediów społecznościowych.

Projekty do budżetu można było składać przez dwa tygodnie (od 24 września do 8 października 2025 roku). Służył do tego wniosek, w którym należało m.in. opisać, co zostanie zrealizowane w ramach projektu wraz z kosztami  realizacji. Wpłynęło dziewięć propozycji, z których – po weryfikacji pod kątem zgodności z regulaminem – do dalszego etapu zakwalifikowało się siedem projektów. Odpadły zakup cymbergaja i stołu do bilarda, ponieważ szkoła nie ma warunków, aby pomieścić te urządzenia.

Przed głosowaniem odbyła się finałowa prezentacja pomysłów. Głosowanie odbywało się w formie papierowej między 12 a 14 listopada.

Zwyciężyły dwa projekty. Uczniowie postawili na wygodę i relaks podczas przerw — w ramach budżetu w szkolnej strefie ciszy pojawi się wygodna kanapa i konsola do gier. Zakupy powoli ruszają. Młodzież planuje uroczyste oddanie do użytku zakupionych sprzętów i wyposażenia, na które chce zaprosić lokalne władze.

Rola władz samorządowych

— Największą trudnością było w ogóle spotkanie się z przedstawicielami Urzędu Miejskiego — wspomina Staszek Iłowski, jeden z liderów inicjatywy. — Wierzę, że udało się to dzięki akcji Masz Głos i wsparciu, jakie otrzymaliśmy od naszej koordynatorki.

Współpraca z władzami była ważna zarówno w kontekście zapewnienia finansowania projektu, jak i uznania tego narzędzia partycypacji za jeden z elementów lokalnej polityki młodzieżowej w gminie. Dzięki temu, że w skład zespołu roboczego wchodziła przedstawicielka Urzędu Miasta – płynnie przebiegała komunikacja z władzami.

— Pozytywna odpowiedź władz lokalnych na inicjatywę Rady Młodzieżowej jest istotna dla budowania stabilności działania szkolnego budżetu obywatelskiego. Jego instytucjonalne wdrożenie jako mechanizmu gminnego daje nadzieję na systemowe wprowadzenie szkolnego budżetu obywatelskiego we wszystkich łomiankowskich szkołach — mówi Agnieszka Maszkowska.

Współpraca z lokalną społecznością

Uczniowie Liceum Ogólnokształcącego im. Karola Wojtyły w Łomiankach byli i są zainteresowani szkolnym budżetem partycypacyjnym. Świadczy o tym zaangażowanie w proces uruchamiania pierwszej edycji. W głosowaniu uczestniczyło 106 uczennic i uczniów, co oznacza 90% frekwencję (w szkole kształci się 118 osób).

— Sama inicjatywa jest bardzo ważna – uczy postaw prospołecznych, rozwija świadomość dotyczącą istoty demokracji, wpływa na poczucie przynależności do szkoły, społeczności lokalnej. Oprócz wymiaru obywatelskiego, uważam, że ma także znaczenie osobiste, dla każdego ucznia, który stworzył taki projekt od początku do końca – nabywa przez to konkretne umiejętności z zakresu kompetencji miękkich, dostaje także poczucie sprawczości, a to zdecydowanie wpływa na ukształtowanie młodego, świadomego człowieka, który nie będzie obojętny wobec otaczającej go, lokalnej rzeczywistości — mówi Ewelina Skowron, dyrektor Liceum w Łomiankach.

Zmiana

Młodzież w Łomiankach znalazła sposób, by lokalne władze poparły sprawę, która była dla niej ważna. Przetestowała mechanizm wdrożenia szkolnego budżetu obywatelskiego i pokazała, że potrafi wprowadzać realne zmiany w swojej społeczności. Jest duża szansa, że inicjatywa nie pozostanie jednorazową akcją, lecz stanie się trwałym mechanizmem aktywizacji młodzieży w Łomiankach.

[1] Szkolny budżet obywatelski to proces, w którym społeczność szkolna decyduje o przeznaczeniu części budżetu szkoły. Uczniowie, a także rodzice, nauczyciele i inni pracownicy szkoły zgłaszają swoje pomysły, opracowują projekty, a następnie wspólnie wybierają te, które uznają za najbardziej atrakcyjne, na przykład w drodze głosowania.

[2] Jedno z narzędzi wykorzystywanych przez organizatora akcji Masz Głos służące wzmacnianiu lokalnej współpracy. List jest wysyłany na prośbę uczestników danej edycji do władz samorządowych z ich regionu.

Fot. Z arch. Rada Młodzieżowa Łomianki