Miejsce na opiekę

Wyzwanie

W gminie Pisz niemal 29% (z ogólnej liczby 27 tys.) mieszkańców to osoby w wieku senioralnym, z czego około tysiąc zmaga się z zaburzeniami otępiennymi lub niepełnosprawnością ruchową. Dla ich rodzin oznacza to znaczne obciążenie opiekuńcze, często przekraczające możliwości opieki domowej, możliwości finansowe. Skali potrzeb nie są w stanie unieść też ośrodki pomocy społecznej, które oferują jedynie 1–2 godziny wizyty opiekuna lub opiekunki domowej raz lub kilka razy w tygodniu, wyłącznie w dni robocze i w godzinach pracy Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (7.00–15.00). Dodatkowo na przyznanie usług opiekuńczych czeka się w gminie nawet rok.

Rodziny, które dysponują odpowiednimi środkami, mogą poszukiwać wsparcia poza miejscem zamieszkania, jednak często wiąże się to z zerwaniem więzi rodzinnych i pogłębieniem objawów choroby u osób starszych, spowodowanym zmianą środowiska i ograniczeniem kontaktu z bliskimi. Co więcej, dla wielu rodzin nawet takie rozwiązanie pozostaje poza zasięgiem finansowym.

Działanie

— To był dobry moment, aby przymierzyć się do jakiegoś systemowego rozwiązania, ponieważ w tle toczyła się dyskusja na temat deinstytucjonalizacji usług społecznych — mówi Małgorzata Turska, prezeska Mazurskiej Fundacji „Senior”. — Poza tym w wyborach w 2024 roku nastąpiła zmiana na stanowisku burmistrza Pisza i większości radnych. Nowy burmistrz przed wyborami był osobą zaangażowaną w działalność charytatywną i organizacji społecznych — dodaje.

Członkowie Mazurskiej Fundacji „Senior” sięgnęli po dane z GUS Banku Danych Lokalnych, aby sprawdzić przekrój wiekowy mieszkańców swojej gminy, a także po dane Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Piszu dotyczące zgłaszania potrzeb w zakresie usług opiekuńczych i czasu oczekiwania na ich realizację. Zdecydowanie przekraczały one możliwości placówki. Jej dyrekcja dostrzegała sens współpracy z Fundacją, zwłaszcza w obszarze popołudniowej i weekendowej opieki nad osobami starszymi. Barierą pozostawały jednak pieniądze.

W grę wchodziła „premia społeczna” [1] i utworzenie ośrodka całodobowej opieki społecznej w partnerstwie z samorządem lokalnym. Mazurska Fundacja „Senior” zaczęła pisać o tym na swoim profilu na Facebooku, aby sprawdzić społeczny odbiór pomysłu. W odpowiedzi otrzymywała sygnały: „taki ośrodek jest bardzo potrzebny w Piszu”, „mam osobę z demencją w domu i taki ośrodek blisko zamieszkania byłby dla mnie doskonałą pomocą”, „będę wspierać ideę budowy”.

Do pierwszej rozmowy z burmistrzem Pisza Dariuszem Kińskim doszło w lutym 2025 roku. Członkom grupy zależało na tym, aby władze lokalne dowiedziały się o inicjatywie bezpośrednio od nich, a nie z mediów. Burmistrz ostrożnie podszedł do kwestii dysponowania nieruchomościami na rzecz organizacji społecznych. Mimo to zadeklarował gotowość do kontynuowania rozmów, prosząc jednocześnie o przygotowanie założeń przestrzennych, finansowych i organizacyjnych planowanego przedsięwzięcia.

Rozpoczęła się żmudna praca pozyskiwania danych.

Z analizy tzw. mapy potrzeb [2] zdrowotnych wynikało, że w ostatnich latach przybywa chorych na demencję i chorobę Alzheimera, a w związku z tym rośnie zapotrzebowanie na opiekę długoterminową dla potrzebujących. Przykładowo w 2021 w powiecie piskim 89 osób przyjmowało leki na chorobę Alzheimera, a w 2022 już 115, w 2021 było zarejestrowanych 886 osób z chorobami otępiennymi (w tym z demencją), w 2022 – 906. Od pielęgniarek udało się pozyskać informację, że w piskim szpitalu pracuje około 40 osób na stanowiskach pielęgniarskich i opiekunów medycznych. Z dziesięcioma z nich porozmawiała Aneta Sawicka, wolontariuszka Fundacji, na temat ewentualnej pracy w przyszłym ośrodku. Wszyscy byli zainteresowani zatrudnieniem. Gotowość współpracy zadeklarował też Tomasz Mojżuk, specjalista chorób wewnętrznych.

W kwestiach technicznych, czyli w przygotowaniu założeń przestrzennych, pomógł pro bono projektant Marcin Dobrzyński. Oszacował powierzchnię obiektu, zapotrzebowanie na media, określił etapowanie procesu projektowania i realizacji budynku. Przygotował również wniosek o wydanie warunków zabudowy.

Po miesiącu (marzec 2025) grupa ponownie spotkała się z burmistrzem. Tematem rozmowy była lokalizacja ośrodka i warunki przekazania lub udostępnienia gruntu. W kwestii wyboru terenu burmistrz skierował członków Fundacji do Wydziału Geodezji Urzędu Miejskiego. Tutaj rozmowy przejął Marcin Ilewicz.

Marcin Ilewicz szybko zorganizował konsultacje eksperckie, żeby omówić specyfikę terenu potrzebnego pod budowę ośrodka, uwzględniającą media, dojazd i samą powierzchnię obiektu. Z ramienia Fundacji w spotkaniu uczestniczyły Małgorzata Turska i Aneta Sawicka.

— Nie ma ogólnej zasady, że konsultacje społeczne dotyczące lokalizacji inwestycji (np. ośrodka opieki), są obowiązkowe, jednak dobrą praktyką jest uzgodnienie tego typu planowanej inwestycji z interesariuszami, przede wszystkim podmiotem, który mógłby taki ośrodek prowadzić — mówi Piotr Znaniecki, koordynator akcji Masz Głos.

Podczas kilku spotkań konsultacyjnych powracały dwie propozycje lokalizacji: pierwsza — poza miastem, na terenie dawnego PGR, druga — w mieście, przy ul. Dworcowej, w pobliżu ogródków działkowych. Członkinie Mazurskiej Fundacji „Senior” opowiadały się za drugą lokalizacją i to ona została zaakceptowana przez Urząd. To działka o powierzchni 3 hektarów w pobliżu siedziby Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, która jest niezabudowana i dziś nieużytkowana. W pobliżu są wszystkie główne sieci mediów: prąd, woda i kanalizacja.

Marcin Ilewicz rozpoczął przygotowywanie do zawarcia z Mazurską Fundacją „Senior” umowy bezprzetargowego użyczenia terenu – to była kwestia wskazania numeru działki, jej powierzchni, położenia i warunków zawarcia umowy. Przeprowadził też analizę, czy jest uzasadniony interes społeczny przemawiający za zawarciem umowy bezprzetargowo.

W sierpniu umowa została podpisana w Wydziale Geodezji między Urzędem Miejskim w Piszu a Mazurską Fundacją „Senior” – będzie obowiązywała przez trzy lata. Na przekazanym gruncie może powstać ośrodek całodobowej opieki dla 120 osób.

— Zamierzamy rozpocząć od budowy etapu obejmującego obiekt dla 60 osób, co zapewni ekonomiczność działania — mówi Małgorzata Turska.

Po podpisaniu umowy Fundacja zorganizowała we wrześniu otwarte spotkanie konsultacyjne dla mieszkańców poświęcone idei budowy w Piszu ośrodka całodobowej opieki nad osobami starszymi. Odbyło się ono w formule Word Café z udziałem dwunastu osób — mieszkańców i przedstawicieli m.in. Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Główne wnioski ze spotkania były następujące:

• dla skutecznej realizacji inicjatywy budowy ośrodka i jego bieżącego funkcjonowania konieczna jest współpraca różnych instytucji i organizacji społecznych,
• Mazurska Fundacja „Senior” powinna pogłębiać wiedzę na temat deinstytucjonalizacji i rozmawiać z gminą o możliwych wspólnych działaniach w zakresie pozyskiwania środków (np. „premia społeczna”),
• inicjatywa budowy ośrodka powinna być szerzej nagłaśniana, a lokalna społeczność aktywnie włączana w wyrażanie opinii.

Mieszkańcy zostali też zaproszeni do internetowych konsultacji i wyrażenia opinii na temat planowanej inicjatywy.

Na początku grudnia 2025 roku Fundacja złożyła w Urzędzie Miejskim w Piszu wniosek do burmistrza o wydanie warunków zabudowy technicznej [3] dla planowanego ośrodka całodobowej opieki dla seniorów. Kolejnym krokiem będzie przygotowanie dokumentacji technicznej budynku i przyłączy do mediów.

Gdy Fundacja otrzyma warunki zabudowy technicznej, co powinno wydarzyć się do końca kwietnia 2026 roku, wróci do rozmów z burmistrzem na temat użyczenia gruntu na okres wieloletni. Umożliwi to pozyskanie środków zewnętrznych na budowę i utrzymanie ośrodka – potrzeba na to co najmniej 10 mln zł. Fundacja będzie poszukiwać pieniędzy w ramach programów krajowych i funduszy Unii Europejskiej. Do czasu ogłoszenia konkursów będzie pozyskiwać darowizny i poszukiwać sponsorów prywatnych.

Obecnie Fundacja opłaca podatek od nieruchomości za użyczony grunt – w 2025 było to 99 zł. Gmina na razie nie ponosi żadnych kosztów.

Rola władz samorządowych

Drzwi do lokalnych decydentów otworzyła grupie Elwira Świetlicka – zastępczyni burmistrza, z którą Fundacja zbudowała relację jeszcze w czasie, gdy pełniła ona funkcję dyrektorki Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Piszu.

— Znam temat, jak najbardziej kibicuję Fundacji i trzymam kciuki. Będę wspierać. Możecie w każdej chwili przyjść do mnie w razie potrzeby — powiedziała Elwira Świetlicka podczas pierwszego spotkania z członkami Fundacji.

Burmistrz też wykazywał się otwartą postawą, co okazało się kluczowe dla przebiegu sprawy.

— Starzenie się społeczeństwa sprawia, że opieka nad seniorami i osobami przewlekle chorymi staje się jednym z kluczowych wyzwań dla miast i elementem ich odpowiedzialności publicznej, wykraczającym poza tradycyjną pomoc społeczną. Samorządy mają obowiązek planowo organizować usługi opiekuńcze i asystenckie, rozwijać infrastrukturę wsparcia, przeciwdziałać izolacji społecznej. Nie zawsze wymaga to jednej, odrębnej „polityki senioralnej”, ale konieczne jest spójne ujęcie potrzeb osób starszych w lokalnych dokumentach i działaniach. Takie podejście pozwala lepiej planować wydatki i wzmacniać samodzielność seniorów, co przekłada się na jakość życia całej wspólnoty — mówi Piotr Znaniecki.

Członkowie Fundacji nawiązali także kontakt z Piotrem Felińskim, burmistrzem sąsiedniej gminy Ruciane-Nida. Bodźcem do spotkania było zbadanie, czy władze sąsiedniej gminy byłyby zainteresowane wspieraniem inicjatywy z myślą o potrzebach mieszkańców; Ruciane -Nida to druga gmina, w której Fundacja realizuje usługi opiekuńcze. Burmistrz potwierdził zainteresowanie.

Członkowie Fundacji mieli też kilka spotkań z trojgiem radnych miejskich: Zuzanną Konopą, Mariuszem Trupaczem, Maciejem Sparzakiem, którzy włączyli się w działania konsultacyjne w formule Word Café.

— Rozmowy podjęliśmy z myślą, że radni mogą nas wesprzeć w kontakcie z burmistrzem, zwłaszcza w kwestii długoterminowej umowy użyczenia gruntu — mówi Aneta Sawicka.

Zupełnie nieefektywna okazała się natomiast próba rozmowy ze Starostwem Powiatowym. Grupie zależało na przychylności Starosty dla inicjatywy ze względów prestiżowych i pozyskania merytorycznego wsparcia od kadry szpitala powiatowego w kwestii opieki długoterminowej.

— Potraktowano tutaj nasz pomysł jako konkurencję, bez szczególnego wnikania w nasze zamiary i potrzeby ludzi — mówi Małgorzata Turska.

Z grona starostwa dobry kontakt był z radnym powiatowym – Mariuszem Klisiatysem, który jest ratownikiem medycznym, angażującym się w edukowanie społeczności lokalnej w zakresie pierwszej pomocy. Radny włączył się w rozmowy z projektantem, dyskusje nad rozwiązaniami technicznymi, przygotowanie do kolejnych rozmów z samorządem powiatowym.

Współpraca z lokalną społecznością

Działania Mazurskiej Fundacji „Senior” wspierała grupa około dwudziestu osób, którym bliska jest tematyka opieki nad osobami starszymi — osoby mające seniorów w swoich rodzinach, a także takie, które wcześniej podejmowały próby utworzenia hospicjum w Piszu lub prowadziły oddział opieki długoterminowej [4]; wśród nich był również pracownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i pielęgniarka. Osoby te brały udział w przygotowaniach Fundacji do konsultacji w Wydziale Geodezji, spotkaniach w Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej i spotkaniu konsultacyjnym w formie World Café. W opiniach mieszkańców wyraźnie wybrzmiewało poparcie dla utworzenia ośrodka w Piszu.

Zmiana

Mazurska Fundacja „Senior” ma miejsce, na którym może powstać ośrodek całodobowej opieki nad osobami starszymi. Czeka na uzyskanie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. Jako organizacja pożytku publicznego prowadzi zbiórkę pieniędzy na budowę ośrodka. Na opracowanie samej dokumentacji technicznej potrzebuje około 10 tys. zł.

—  Zadanie jest ambitne, szczególnie ze względu na koszty budynku, jednak determinacja Mazurskiej Fundacji „Senior”, dotychczasowe dokonania i szerokie kontakty to solidne podstawy powodzenia przedsięwzięcia — mówi Piotr Znaniecki.

[1] „Premia społeczna” to program finansowany ze środków rządowych i Unii Europejskiej, którego celem jest wsparcie rozwoju lokalnego rynku usług społecznych oraz zwiększenie ich dostępności. W ramach programu jednostki samorządu terytorialnego (gminy lub powiaty) mogą ubiegać się o granty na pokrycie części kosztów realizacji usług społecznych zlecanych podmiotom ekonomii społecznej (PES). Program zakłada zwiększenie dostępności usług społecznych świadczonych przez PES, kontraktowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Nabory konkursowe były ogłaszane w 2024 roku i w 2025 roku. Fundacja jako organizacja społeczne realizująca usługi mieszczące się w katalogu usług społecznych, spełniają definicję podmiotu ekonomii społecznej i mogły zostać zleceniodawcą realizacji usług w ramach środków pozyskanych z programu. Więcej: Premia społeczna.

[2] Mapa Potrzeb Zdrowotnych to zbiór opracowań i analiz systemowych i wdrożeniowych obejmujących zagadnienia związane ze stanem zdrowia Polaków w skali kraju i w pewnym zakresie również w podziale terytorialnym na regiony i powiaty. Mapa składa się z dokumentu uchwalonego przez Ministra Zdrowia w formie obwieszczenia z dnia 30 sierpnia 2021 – Mapa Potrzeb Zdrowotnych na lata 2022-2026 i z części obejmującej analizy danych w formie analiz poszczególnych zagadnień i danych statystycznych zamieszczonych na stronie Baza Analiz Systemowych i Wdrożeniowych (Ministerstwo Zdrowia); por: Choroba Alzheimera (Ministerstwo Zdrowia).

[3] Wniosek o wydanie warunków zabudowy technicznej to dokument niezbędny dla uzyskania akceptacji dla wielkości planowanego budynku (powierzchnia zabudowy, powierzchnia użytkowa, kubatura, ilość kondygnacji, warunki podłączenia do sieci z mediami, warunki zaplecza parkingowego i niezbędny teren zielony). W oparciu o ten dokument wykonawca dokumentacji technicznej przygotuje szczegółowy projekt budowlany o ewentualne wnioski do przedsiębiorstw komunalnych i zakładu energetycznego o warunki wykonania przyłączy.

[4] W latach 2001-2005 Stowarzyszenie Opieki Paliatywnej „Palium” w Piszu prowadziło we współpracy ze szpitalem piskim oddział opieki długoterminowej dla osób chorych na raka. Podjęło wówczas też inicjatywę utworzenia w Piszu hospicjum, jednak ze względu na brak obiektu i pieniędzy pomysł upadł. Obecnie Stowarzyszenie nie prowadzi już stacjonarnej opieki długoterminowej dla chorych na raka, ale świadczy usługi „hospicjum domowego”.

Fot. Małgorzata Turska