Od ciszy na zebraniach do rozmowy o wspólnej szkole

Wyzwanie

W tym roku szkolnym do poznańskich szkół uczęszcza 7278 uczennic i uczniów z Ukrainy [1] – dzieci te przyjechały do Polski przede wszystkim w wyniku eskalacji działań wojennych. Choć Poznań od lat jest miastem migracyjnym, a szkoły stają się coraz bardziej różnorodne kulturowo, temat faktycznej integracji dzieci migranckich i ich rodziców z polską społecznością przez długi czas pozostawał na marginesie działań systemowych.

Problem nie dotyczył wyłącznie uczniów. Rodzice z doświadczeniem migracji rzadko uczestniczyli w zebraniach szkolnych, nie mieli dostępu do bieżącej komunikacji i pozostawali niewidoczni w strukturach szkolnych typu rady rodziców.

— Mimo dużej różnorodności etnicznej szkoły, w zebraniach uczestniczyli głównie rodzice polskiego pochodzenia. Rodzice romscy i migranccy byli mało obecni, także w szkolnej komunikacji online. Szkoła widziała ten problem, ale nie miała przestrzeni, by się nim zająć. Dlatego zaproponowałyśmy spotkanie międzykulturowe w ramach akcji Masz Głos — mówią Agnieszka Michalak i Jagoda Bork z Rady Rodziców SP nr 26 w Poznaniu.

Obie przypuszczały, że podobna sytuacja występuje także w innych szkołach w mieście.

Spotkanie perspektyw

W marcu 2025 roku Agnieszka Michalak poznała na spotkaniu wojewódzkim akcji Masz Głos [2] Larysę Pavłovską – asystentkę międzykulturową.

Larysa na co dzień wspiera dzieci migranckie w nauce przedmiotów i w procesie adaptacji do nowej szkoły. Łączy rolę nauczycielki wspomagającej, pedagożki i osoby udzielającej wsparcia emocjonalnego. Jest mostem pomiędzy szkołą, uczniem i rodzicem. Latem 2024 roku była jedną z inicjatorek półkolonii dla dzieci migranckich, podczas których asystentki międzykulturowe – w ramach wolontariatu – pomagały dzieciom przygotować się do nowego roku szkolnego.

— Doświadczenie półkolonii pokazało mi, jak duże znaczenie mają takie działania, ale też jak bardzo brakuje im stabilnych, systemowych ram. Aby odbywały się regularnie, potrzebne jest finansowe i organizacyjne wsparcie lokalnego samorządu. I z tą myślą zgłosiłam się do akcji Masz Głos — mówi Larysa Pavlovska.

Podczas spotkania wojewódzkiego w Poznaniu Agnieszka i Larysa zauważyły, że choć działają z różnych pozycji – rodziców i asystentki międzykulturowej – cele mają podobne. Zamiast prowadzić równoległe inicjatywy, postanowiły połączyć siły.

Próba rozmowy z samorządem

Moment sprzyjał wspólnym działaniom. Na szczeblu krajowym trwały prace nad wdrażaniem programu „Przyjazna Szkoła”, który zakładał zatrudnianie asystentek międzykulturowych w szkołach [3], a jednocześnie była nowelizowana ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym, wpływająca na decyzje organów prowadzących szkoły. Larysa skorzystała z pieniędzy tego programu na organizację półkolonii. Dodatkowo powołała Stowarzyszenie Wielkopolskich Asystentek Międzykulturowych i nawiązała współpracę z Fundacją Migrant Info Point, wspierającą migrantów w Poznaniu.

Agnieszka, Jagoda i Larysa umówiły się na spotkanie z pracownikami Wydziału Oświaty w Poznaniu, odpowiedzialnego za prowadzenie szkół. Chciały się dowiedzieć, na jakich zasadach zatrudniane są asystentki międzykulturowe, jak realizowany jest program „Przyjazna Szkoła” w Poznaniu i jaka jest faktyczna liczba dzieci cudzoziemskich w poznańskich szkołach. Do rozmowy przygotowały się rzetelnie, na spotkanie zaprosiły również Izabelę Czerniejewską, prezeskę Fundacji Migrant Info Point i pracowniczki Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu. Spotkanie odbyło się we wrześniu 2025 roku.

— Mimo nadziei, że uda się ustalić konkretne kroki dotyczące zatrudniania asystentek i realizacji programu ministerialnego, rozmowa zakończyła się jedynie deklaracją Urzędu o zebraniu i przekazaniu danych, o które wnioskowałyśmy — relacjonują uczestniczki.

Skoro nie urząd, to może dialog w szkole

Konwent Rad Rodziców zmienił strategię. W listopadzie zorganizował w Szkole Podstawowej nr 26 spotkanie pod hasłem „Szkolny Dialog Międzykulturowy” dla rodziców wszystkich poznańskich szkół. Od samego początku w przygotowania była również zaangażowana Larysa. Spotkanie miało stworzyć przestrzeń do rozmowy, wymiany doświadczeń i budowania wspólnoty rodziców, nauczycieli i uczniów – niezależnie od narodowości.

Szkoła zapewniła catering, Wydział Oświaty rozesłał informację o spotkaniu do wszystkich szkół w mieście, a Sylwia Żulewska, koordynatorka akcji Masz Głos, facylitowała razem z Agnieszką i Jagodą dyskusję. Wzięli w niej udział m.in. Wiesław Banaś (zastępca dyrektora ds. organizacji szkół i placówek publicznych Urzędu Miasta Poznania), Agata Dawidowska (rzeczniczka Praw Uczniowskich Poznańskich Szkół), jedenastu rodziców dzieci polskich i migranckich, asystentki międzykulturowe.

— Gdy zaprosiłyśmy przedstawicieli Urzędu Miasta Poznania, od razu otrzymałyśmy potwierdzenie, że ktoś na pewno się pojawi. Choć przy okazji wróciłyśmy do tematów z wrześniowego spotkania, nie otrzymałyśmy odpowiedzi — mówi Agnieszka Michalak.

Rozmowy podczas spotkania dotyczyły doświadczeń dziecka w szkole, języka i komunikacji, integracji i relacji, zaangażowania rodziców i współpracy ze szkołą. Najważniejszym wnioskiem było wspólne przekonanie, że praca asystentek międzykulturowych ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa i relacji całej społeczności szkolnej – nie tylko dzieci z doświadczeniem migracji.

—  Rola asystentek międzykulturowych polega na wsparciu dziecka z doświadczeniem migracji, także dzieci polskich w tej sytuacji, w procesie integracji i nauki w nowym środowisku szkolnym. Obejmuje ona pomoc nauczycielom, rodzicom polskim i migranckim. Mimo fundamentalnej zmiany w 2024 roku, gdy formalnie została w prawie zdefiniowana asystentura, samorządy nadal jedynie mogą, a nie muszą, zatrudniać asystentki. W przypadku niedofinansowania samorządów jest to pierwszy punkt wyrzucany z planów budżetowych — wyjaśnia Sylwia Żulewska

Uczestnicy listopadowego spotkania podkreślili również, że to polscy rodzice powinni wzmacniać głos asystentek i wywierać nacisk na dyrekcje szkół i organ prowadzący, aby były zatrudniane na jasnych i transparentnych zasadach, zgodnych z założeniami programu „Przyjazna Szkoła”. Ale do tego potrzebne są decyzje na szczeblu polityki krajowej. Obecnie osoby, które przyjechały do Polski po 24 lutego 2022 roku, mogą przebywać i pracować legalnie do 4 marca 2026. Sytuacja dotyczy tych asystentek kulturowych, którymi są Ukrainki – bez pozwolenia na pobyt i pracę trudno wyobrazić sobie wdrażanie programu „Przyjazna Szkoła”.

— Wyzwanie, którym zajął się Konwent Rad Rodziców i Larysa Pavlovska, wymaga rozwiązań systemowych. Polityka krajowa reaguje na nie w sposób fragmentaryczny (jest wdrażany program ministerialny, przy jednoczesnym wecie prezydenta Karola Nawrockiego dotyczącym legalizacji pobytu osób migranckich i antymigranckiej narracji rządu), a po stronie samorządowej wciąż brakuje uznania integracji międzykulturowej za problem priorytetowy — mówi Sylwia Żulewska.

Kolejne spotkanie „Szkolny Dialog Międzykulturowy” odbędzie się w innej poznańskiej szkole, aby rozszerzać kręgi zaangażowanych rodziców i budować siłę przebicia w działaniach rzeczniczych wobec władz samorządowych.

Proces zamiast jednorazowego działania

Na razie współpraca z Wydziałem Oświaty w Poznaniu zatrzymała się na braku odpowiedzi dotyczących zatrudniania asystentek i realizacji programu „Przyjazna Szkoła”. Mimo to Konwent Rad Rodziców i Larysa Pavlovska traktują swoje działania jako długofalowy proces, a nie projekt z jasno wyznaczonym końcem.

— Dziewczyny mają odwagę wprowadzać temat integracji dzieci i rodziców migranckich do lokalnej debaty publicznej, choć budzi on dużo emocji, a w narracji dominuje strona konserwatywna i narodowościowa — mówi Sylwia Żulewska.

Zmiana

Pierwsze spotkanie „Szkolny Dialog Międzykulturowy” miało charakter pilotażowy. Wnioski z rozmów otrzymał Wydział Oświaty i Rzeczniczka Praw Uczniów w Poznaniu.

— Kluczem do dalszych działań jest poszerzanie kręgu zaangażowanych rodziców i konsekwentne włączanie organu prowadzącego do dialogu o zmianach systemowych — mówi Jagoda Bork.

[1] Obliczenia Konwentu Rad Rodziców na bazie Uczniowie uchodźcy z Ukrainy w podziale na typy szkół, klasy i powiaty_stan na 30.09.2025 – Otwarte Dane.

[2] Spotkania organizowane na początku każdej edycji akcji Masz Głos we wszystkich województwach, zgodnie z ogólnopolskim zasięgiem programu. Spotkania mają na celu poznanie się z uczestnikami i wpracowanie planu działania, który jest następnie przez nich realizowany przez kolejne miesiące trwania akcji.

[3] Informacje na temat programu „Przyjazna Szkoła” są dostępne na stronie: Rządowy program wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży „Przyjazna szkoła” w latach 2025-2027 – Ministerstwo Edukacji Narodowej – Portal Gov.pl.

Fot. Jagoda Bork