Z kącika z Cechu do Centrum

Wyzwanie

Pabianickie Forum Organizacji Pozarządowych przez dziesięć lat działało bez własnej siedziby. Każde spotkanie oznaczało konieczność wynajmu sali lub proszenia miasta o udostępnienie przestrzeni. Przez pewien czas Forum korzystało z gościnności Cechu Rzemiosł Różnych [1], gdzie udało się stworzyć skromne, nieformalne zaplecze. Było to jednak rozwiązanie tymczasowe i ograniczone: kilka organizacji mogło tam użyczać adresu, jedna wynajmowała salę za 50 zł miesięcznie, inna mogła skorzystać z niej bezpłatnie raz w miesiącu. Życzliwość Cechu była ważna i dostrzegana, ale jako organizacja społeczna też nie był w stanie wspierać innych lokalnych grup tak szeroko i stale.

— Więcej energii szło na ustalanie, gdzie możemy się spotkać, niż na samo działanie społeczne — wspomina Dorota Pędziwiatr, liderka Forum.

Problem dotyczył nie tylko spotkań Forum. Kilka zrzeszonych w nim organizacji borykało się z brakiem stałej siedziby i adresu, co utrudniało stabilne funkcjonowanie i budowanie lokalnej wspólnoty.

Właśnie wtedy stało się jasne, że doraźna gościnność nie wystarczy. Zderzenie potrzeb środowiska z możliwościami nieformalnego „kącika” w Cechu uświadomiła członkom Forum, że zamiast łatać problem, trzeba zacząć go rozwiązywać. Zapadła decyzja, aby stworzyć trwałe, wspólne miejsce — niezależne od dobrej woli instytucji.

Pierwsza próba rozwiązania problemu wydarzyła się pięć lat temu. Członkowie Forum skontaktowali się z Wydziałem Spraw Społecznych i Gospodarczych, gdzie skierowano ich bezpośrednio do prezydenta miasta – Grzegorza Mackiewicza. Choć przyznał, że widzi potrzebę organizacji, nie powiedział nic wiążącego, a w Wydziale można było wręcz usłyszeć o braku pieniędzy. Z czasem społecznicy zaczęli mieć poczucie, że mimo uprzejmego tonu ich starania trafiają w próżnię — słyszeli zrozumienie, ale nie widzieli działań. I takie wrażenie mieli przez kilka lat.

Działanie

Pomysłem na przełamanie impasu było przystąpienie do ogólnopolskiej akcji Masz Głos z nadzieją, że jej renoma nada sprawie odpowiednią rangę. Dorota Pędziwiatr i Monika Urbańska z Forum poznały ją w 2023 roku.

— Pod wpływem przykładów starań o miejsce wspólne w innych regionach Polski zaczęłyśmy wierzyć, że i u nas to osiągalne — mówią.

Udział w akcji Masz Głos przyniósł zmianę w odbiorze Forum przez lokalnych urzędników – zadziałała afiliacja Fundacji Batorego i świadomość tego, że o potrzebie Centrum mówi się już w różnych kręgach, nie tylko wewnętrznym – pabianickim.

Staranie o miejsce wspólne pod auspicjami akcji Masz Głos członkowie prezydium Forum zaczęli od zweryfikowania, czy inne organizacje podzielają tę potrzebę. Była bezdyskusyjna. Dorota Pędziwiatr poprosiła prezydenta Pabianic o spotkanie — chciała przedstawić koncepcję utworzenia Centrum NGO. Plan obejmował projekt porozumienia między miastem a Cechem Rzemiosł Różnych w sprawie uruchomienia Centrum przy Cechu; pomysł wcześniej zaaprobował Zarząd Cechu.

—  Nie istnieje jeden sztywny wzór zawierania porozumień między samorządem a organizacją społeczną w jakiejś lokalnej sprawie. Praktykowane są porozumienia intencyjne, których celem jest pisemna deklaracja i ramowe zasady współpracy. Podstawą prawną art. 9 ustawy o samorządzie gminnym i art. 5 ust. 2 i 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. To szerokie podstawy, na które można się powoływać przy porozumieniach o współpracy, także pozafinansowej — wyjaśnia Agnieszka Trzaska, koordynatorka akcji Masz Głos.

Spotkanie z prezydentem miasta odbyło się w czerwcu 2025. Uczestniczyły w nim również Aleksandra Jarmakowska-Jasiczek, I zastępczyni prezydenta Pabianic, i Ewa Smuga, naczelniczka Wydziału Spraw Społecznych i Gospodarczych, pełnomocniczka ds. NGO. Władze miasta wstępnie zaaprobowały projekt utworzenia Centrum, ale przy założeniu, że na razie będzie to współpraca pozafinansowa. — I to był kluczowy czynnik sukcesu dla późniejszego podpisania porozumienia — mówi Agnieszka Trzaska.

Równolegle członkowie Forum budowali społeczne poparcie dla przedsięwzięcia. Podczas pabianickiego Dzień Dziecka ustawili flipchart z pytaniem: „Czy Centrum jest potrzebne i dlaczego?”. „TAK! Potrzebujemy miejsca, które integruje wszystkie stowarzyszenia i organizacje lokalne” – napisała Beata. „TAK!  Pabianice słyną z wolontariatu i NGO. Centrum to PRZYSZŁOŚĆ” – napisała Ania. „TAK! Wspólna przestrzeń buduje relacje i współpracę” – stwierdziła Iga. Wypowiedzieli się także prezydent, wiceprezydentka i pełnomocniczka: „TAK! Cech to organizacja, która była z nami od początku istnienia Forum i której ufamy. Centrum to miejsce, do którego będziemy mieć dostęp cały czas, a nie raz na jakiś czas” – napisała Ewa Smuga. Wszystkie te wypowiedzi były sygnałem, że pomysł stworzenia miejsca dla organizacji przyjmowany jest z aprobatą. Rozmowy o nim wracały nawet podczas wydarzeń sektorowych organizowanych poza Pabianicami. W Łodzi Monika Dolik, pełnomocniczka ds. organizacji pozarządowych prezydentki Łodzi, zadeklarowała pomoc.

Członkowie Forum zaczęli mocniej przypominać się władzom miasta w sprawie terminu utworzenia Centrum i podpisania porozumienia – sprzyjającą okazją była wizyta studyjna w Zakładzie Aktywności Zawodowej w Łowiczu, zorganizowana przez władze Pabianic w ramach spotkania szkoleniowo-integracyjnego dla lokalnych organizacji społecznych. Wczesną jesienią prezydent otrzymał list intencyjny, który podpisali wszyscy członkowie Forum Organizacji Pozarządowych w Pabianicach.

Presja była już na tyle silna, że prezydent zaaprobował pomysł podpisania porozumienia o współpracy na rzecz tworzenia Centrum NGO. Doszło do tego w październiku przy udziale inicjatorów przedsięwzięcia, trzydziestu lokalnych działaczy — przyszłych użytkowników miejsca – i zaproszonych gości.

Wydarzenie rozpoczęły warsztaty poprowadzone przez Agnieszkę Trzaskę. Uczestnicy określali funkcje nowej przestrzeni, sposób jej organizacji i możliwe formy działania, tak aby jak najlepiej wspierała lokalne organizacje. Moderatorki zapisywały pomysły na flipchartach, a rotacja grup sprawiła, że każdy miał możliwość wypowiedzenia się w każdym obszarze. Wspólna rozmowa pozwoliła wyłonić najważniejsze potrzeby i obawy.

—  Pierwszy raz czuję, że wszyscy siedzimy przy jednym stole – dosłownie i w przenośni — zauważyła jedna z uczestniczek.

Po warsztatach rozpoczęła się część oficjalna – podpisanie porozumienia, które sygnowali prezydent Grzegorz Mackiewicz i Starszy Cechu Roman Otomański. Po uroczystości prezydent napisał na swoim profilu na Facebooku: „Oficjalnie powstało Pabianickie Centrum NGO, które będzie służyło organizacjom pozarządowym i grupom nieformalnym za miejsce do spotkań, szkoleń i pracy”. Wydarzenie zrelacjonowały lokalne media, m.in. TV Pro Mok oraz Nowe Życie Pabianic [2].

Rola władz samorządowych

Współpraca z władzami była kluczowa, bo tylko dzięki niej Pabianickie Centrum NGO mogło zaistnieć formalnie, a nie jedynie jako wewnętrzna inicjatywa Cechu dostępna kilku organizacjom.

—  Cech nie mógł samodzielnie utworzyć takiego centrum, ponieważ nie ma formalnego mandatu ani umocowania prawnego do tworzenia niezależnych ośrodków funkcjonujących pod oddzielną nazwą i wizerunkiem. Konieczna była współpraca z władzami, które zapewniły odpowiednią podstawę organizacyjną dla utworzenia Pabianickiego Centrum NGO jako samodzielnego bytu. Wiąże się to z szeregiem korzyści: możliwością budowania szerokich partnerstw lokalnych i regionalnych, prowadzenia działań skierowanych do wszystkich organizacji pozarządowych w mieście i regionie, a także dawania oficjalnego wsparcia i reprezentowania ich interesów — wyjaśnia Agnieszka Trzaska.

Joanna Kupś, wiceprzewodnicząca Rady Miejskiej, działająca również w organizacji od lat wynajmującej przestrzeń w Cechu, już na samym początku powiedziała:

—  Będę Was wspierać, bo wiem, co znaczy szukać sali na każde spotkanie.

Dwóch radnych z formacji Projekt Pabianice próbowało nawet stworzyć alternatywne centrum. Dali się jednak przekonać, że lepiej nie dublować działań, a połączyć siły i wzmocnić wobec prezydenta głos środowiska pabianickich organizacji.

W dniu podpisania porozumienia Marek Gryglewski, przewodniczący Rady Powiatu Pabianickiego, napisał na Facebooku: „Tak, tak, tak! Pabianickie Centrum NGO – od dziś zaczyna swoje funkcjonowanie!! Teraz powstała przestrzeń wspólnego działania, wymiany informacji, doświadczeń i kontaktów! Gratulacje”.

Z inicjatywy władz miasta, a dokładnie Wydziału Spraw Społecznych i Gospodarczych, Centrum zostało wpisane do programu współpracy z organizacjami pozarządowymi na 2026 rok. W budżecie Wydziału zostało zabezpieczone 1200 zł na materiały biurowe i wsparcie w organizację spotkań i szkoleń. To niewielka suma, jednak możliwe, że w przyszłości zostanie zwiększona — tym bardziej, że władze miasta deklarują współorganizację wizyty studyjnej do centrów organizacji społecznych w województwie łódzkim i kujawsko-pomorskim, aby poznać dobre praktyki prowadzenia takich ośrodków, zasad współpracy i podziału ról między organizacjami a władzami.

Współpraca z lokalną społecznością

Idea stworzenia Pabianickiego Centrum NGO połączyła ludzi z różnych środowisk. Najpierw przystąpiło do niej prezydium Forum – siedem osób, które na co dzień zarządzają organizacją. Wśród najbardziej zaangażowanych była Anna Kurkowska z Planety 331 Aktywne Serce, członkini Prezydium Forum, której wolontariusze spotykali się w Cechu co miesiąc. Jej słowa: „my naprawdę potrzebujemy stałego miejsca, inaczej gasimy światło po każdym spotkaniu” stały się impulsem dla innych organizacji, by poprzeć pomysł.

Organizacje – jak mówiła jedna z liderek – „poczuły, że ktoś robi coś realnego dla nas, a nie o nas”. Dzięki temu wsparcie rosło, a wokół inicjatywy powstawała sieć ludzi, którzy naprawdę rozumieli, dlaczego takie miejsce jest potrzebne.

W dniu podpisania porozumienia podczas warsztatów usiadło obok siebie ponad 20 osób [3].

— To była ogromna przyjemność być częścią tego wspaniałego wydarzenia. Wierzę, że jeśli uda się wykonać choć część naszych życzeń z warsztatów, to będzie CUDOWNIE. A jestem pewien, że jeśli Dorota Pędziwiatr się za to wzięła, to MUSI SIĘ UDAĆ — podsumował Damian Radzikowski, uczestnik spotkania.

Zmiana

Pabianickie organizacje społeczne zyskały stabilną, oficjalną przestrzeń do pracy i spotkań.
Korzystają z niej zarówno organizacje zrzeszone w Forum, te, które dotąd działały dzięki gościnności Cechu, jak i nowe podmioty. W Centrum powstała biblioteczka dla NGO, a wyposażenia sukcesywnie przybywa dzięki darowiznom. Centrum jest finansowane przez Cech.

Miejsce funkcjonuje w oparciu o regulamin i strategię działania, wypracowane podczas warsztatów w dniu otwarcia. Oba dokumenty znajdują się również w zasobach Cechu i Urzędu Miasta.

Choć to dopiero początek, zmiana jest zasadnicza: organizacje zyskały stabilną przestrzeń i poczucie bezpieczeństwa, a współpraca z władzami stała się fundamentem dla stworzenia rozwoju Centrum — inicjatywy, która z pomysłu kilku społeczników przekształciła się w pełnoprawny element lokalnego ekosystemu obywatelskiego.

Agnieszka Trzaska podkreśla:

— Ważne jest to, że działanie dotyczy wspólnego dobra, wykracza poza interes jednej organizacji. Najważniejsze, aby władze nadal wspierały Centrum, bo jeśli miasto potraktuje je jako wspólny zasób, a nie problem, skorzystają wszyscy — organizacje, mieszkańcy i samorząd.

[1] Cech Rzemiosł Różnych jest dobrowolną organizacją samorządu gospodarczego rzemiosła w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle, zarejestrowaną w KRS. W Pabianicach funkcjonuje od 1953 roku.

[2] Otwarto Pabianickie Centrum NGO.

[3] Pełna lista uczestników warsztatów: członkowie Forum – Dorota Pędziwiatr, Monika Urbańska (Fundacja TAKI DOM), Agnieszka Jaksa (Grupa Wolontarystyczna Agrafka), Katarzyna Tkacz (Stowarzyszenie Artystów Amatorów DlaNiepoznaki), Anna Kurkowska i Patrycja (Planeta 331 „Aktywne Serca”), Łukasz Stencel (Towarzystwo Przyjaciół Pabianic); przedstawiciele innych pabianickich organizacji – Anna Zajda-Czapińska (OWES Instytutu Spraw Obywatelskich), Iga Gajzler (LOPS Urzędu Miejskiego), Joanna Kupś (Pabianicka Rada Działalności Pożytku Publicznego); Towarzystwo Miłośników Dziejów Pabianic), Helena Szkatulska (Towarzystwo Pomocy im. Brata Alberta Koło Pabianickie), Anna Krawiec (Fundacja Pandora), Beata Kossakowska i Małgorzata Magier (Koło Gospodyń Miejskich), Grażyna Angiel i Longina Jasiczek (Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych Narządu Ruchu), Anna Lewandowska (PSONI Koło Pabianice), Ireneusz Jażdżewski i Katarzyna Kowalska (Teen CHallegne. Oddział Pabianice), Renata Uznańska-Bartoszek (Forum Odpowiedzialnych Pabianiczan), Damian Radzikowski (Stowarzyszenie Artystów Amatorów DlaNiepoznaki), Paweł Otomański (Stowarzyszenie „Zjednoczenie Pabianickie”).

Fot. Pabianickie Forum Organizacji Pozarządowych