Nowości w ustawie o samorządzie gminnym i o funduszu sołeckim

W styczniu w tym roku weszły istotne zmiany w przepisach dotyczących funkcjonowania samorządów lokalnych. Nowelizacje obejmują zarówno ustawę o samorządzie gminnym, jak i ustawę o funduszu sołeckim. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich oraz ich praktyczne znaczenie.

Ustawa o samorządzie gminnym

1. Młodzieżowe rady w jednostkach pomocniczych

Rada gminy może teraz upoważnić jednostki pomocnicze (np. sołectwa, dzielnice, osiedla) do tworzenia młodzieżowych rad. To ważny krok w kierunku zwiększenia zaangażowania młodych mieszkańców w życie lokalnej społeczności.

Młodzieżowe rady:

• mają charakter konsultacyjny, doradczy i inicjatywny,
• działają w zakresie spraw dotyczących danej jednostki pomocniczej,
• funkcjonują na zasadach zbliżonych do młodzieżowych rad gmin (np. opiekun, obsługa administracyjna), z pewnymi wyjątkami.

W procesie tworzenia statutu takiej rady głos mogą zabierać m.in.:

• organizacje pozarządowe,
• samorządy uczniowskie,
• samorządy studenckie działające na terenie danej jednostki pomocniczej

O zmianie stanowi art. 5b. ust. 16-18 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

Młodzieżowe rady utworzone przed wejściem ustawy działają do końca kadencji określonej w ich statutach. Jeżeli kadencja nie była określona, rada działa do czasu powołania nowego składu według nowych przepisów, jednak nie dłużej niż 6 miesięcy od 1 stycznia 2026 r. I co ważne, jeżeli taka rada funkcjonowała w jednostce pomocniczej (np. sołectwie), rada gminy musi dostosować statut tej jednostki (np. sołectwa) do wymagań ustawy o samorządzie gminnym, a organ uchwałodawczy jednostki pomocniczej (np. zebranie wiejskie) – statut samej młodzieżowej rady. Oba te obowiązki powinny zostać wykonane w terminie 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie.

O zmianie stanowi art. 4-5 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o funduszu sołeckim.

2. Obowiązkowe ubezpieczenie dla sołtysów i innych przedstawicieli

Gmina ma obowiązek zapewnić ubezpieczenie OC (odpowiedzialności cywilnej) i NNW (następstw nieszczęśliwych wypadków) dla członków organów wykonawczych jednostek pomocniczych (np. sołtysów) podczas wykonywania obowiązków, takich jak pobór podatków czy realizacja zadań ustawowych.

O zmianie stanowi art. 37c ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

3. Konwent sołtysów jako organ doradczy

Wójt, burmistrz lub prezydent miasta może powołać – w drodze zarządzenia – konwent przewodniczących organów wykonawczych jednostek pomocniczych (np. konwent sołtysów).

Konwent:

• pełni funkcję opiniodawczo-doradczą,
• działa na zasadach określonych w zarządzeniu (m.in. tryb pracy, zakres działania),
• może mieć ustalone zasady wypłaty diet oraz zwrotu kosztów podróży.

O zmianie stanowi art. 37d ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

4. Większe kompetencje dla jednostek pomocniczych

Nowe przepisy umożliwiają wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi) upoważnienie np. sołtysa do:

• zawierania umów związanych z zarządzaniem mieniem komunalnym,
• korzystania z tego mienia – o ile przewiduje to statut jednostki pomocniczej.

To rozwiązanie zwiększa samodzielność lokalnych struktur.

O zmianie stanowi art. 48 ust. 1b ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

Ustawa o funduszu sołeckim – większa elastyczność

Zmiany dotyczą również zasad przyznawania i rozpatrywania wniosków o środki z funduszu sołeckiego.

1. Częściowe odrzucenie wniosku

Dotychczas wójt mógł odrzucić wniosek wyłącznie w całości. Obecnie:

• możliwe jest odrzucenie całego wniosku lub tylko jego części (konkretnych przedsięwzięć),
• sołtys jest informowany o decyzji.

2. Dalsze kroki

W przypadku odrzucenia:

• sołtys może podtrzymać wniosek lub jego część i w ciągu 7 dni przekazać go do rady gminy (za pośrednictwem wójta),
• rada gminy ma 30 dni na jego rozpatrzenie.

Alternatywnie:

• zebranie wiejskie może ponownie uchwalić wniosek,
• sołtys przekazuje go do rady w ciągu 14 dni (za pośrednictwem wójta).

O zmianie stanowi art. 5 ust. 5-10 ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim.

Zobacz: Narzędziownik – fundusz sołecki

3. Rozszerzenie możliwości finansowania

Rada gminy, która wyodrębniła fundusz sołecki, może teraz przeznaczyć, niezależnie od funduszu sołeckiego, pulę pieniędzy na przedsięwzięcia realizowane w innych jednostkach pomocniczych niż sołectwa.

O zmianie stanowi art. 7a ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim.

Podsumowanie

Wprowadzone zmiany mają na celu:

• zwiększenie udziału mieszkańców (zwłaszcza młodzieży) w życiu publicznym,
• wzmocnienie roli jednostek pomocniczych,
• uproszczenie i uelastycznienie procedur związanych z funduszem sołeckim,
• poprawę bezpieczeństwa osób pełniących funkcje lokalne.